Her rastladığımda şaşırırım: “Türkçenin üstadı, söz ustası, dil kuyumcusu” gibi abartılı sıfatlarla anılan nice deneyimli yazar, “Bendeniz” kelimesiyle başladığı cümleyi “gittim, geldim” diye (birinci şahısla) bitirir.
Örneğin: “Bendeniz de Ankara’ya gittim… Bendeniz o adamı sevmem…”
Meğer “bendeniz” birçok kişinin anlamını bilmediği bir kelimeymiş.
O halde baştan alalım: Farsça kökenli “bende”, “bağlanmış kişi, kul, köle, tutsak” demek. Bendeniz de, “kulunuz, köleniz” anlamında…
Demek ki “Kulunuz da Ankara’ya gittim” denmez. “Köleniz o adamı sevmem” de yanlıştır.
“Bendeniz de Ankara’ya gitti” ya da “Bendeniz o adamı sevmez” demek gerekir.
Peki, bazı cümlelerde niye “bendeniz” kullanılır?
Bir dil oyunu bu.
Okuyana ya da dinleyene sevgi ve saygı gösterisi yapmaya yarıyor. Kendini küçülterek, önemsizleştirerek, kul-köle yaparak, karşı tarafı yüceltiyorsun.

…

Bendeye devam edelim mi?
Farsçadaki “benden” ya da “bandan” fiili “bağlamak” demekmiş… Oradan hareketle vardığımız sözcük: “Band” (bend, bent) ki “bağ, ip, düğüm, kilit, kuşak” gibi anlamları var.
Bu kelimeler size bir şeyler çağrıştırmış olmalı:
Kürt arkadaşlar, “bend”in, “ip, sicim, esaret, engel” demek olduğunu zaten biliyor.
Ermeni arkadaşlar da öyle: “Band”, “hapishane, pranga” demek Ermenicede.
Bize kulak veren İngiliz arkadaşlar, anında hamle yapacaktır: “To bind”, İngilizcede “bağlamak”. “Band” dedin mi, “şerit, kurdele, bant” oluyor.
‘My name is Bond, James Bond’taki “bond” ise “bağ, irtibat, insanı bağlayan sözleşme, yükümlülük, borç senedi, bono…”
Eh, bir ara moda olan ama şimdilerde de başlara, alınlara takılan, rock aleminin pek sevdiği “bandana”nın da nereden geldiğini böylece anlamış olduk.

…

Kıssaden hisse: “Şimdiki gençler üç yüz” kelimeyle konuşuyor diyenlere aldırmayın. Dünyanın her yerinde insanlar gündelik hayatta 2 ila 3 bin kelime kullanıyor. (Yazarken değil, konuşurken.)
Ama hem meslekte başarılı olmak, hem eğlenmek, hem de biraz hava atmak için dille ilgilenmekte, sözlük karıştırmakta fayda var.
Bendenizin tavsiyesi budur.

(Emre Aköz – 19.04.10)
 

Ekleyin:: del.icio.us | Digg Facebook Google Myspace Yahoo