“Bilim adamları…” diye başlayan her cümleden korkarım. Şimdi domuz gribi gibi vakalar da çok popüler olduğu için “Yine ne icat çıkarmışlar?” gibi cahiliyet kokan cümleler kuruyor insan.

Hayır hayır icat çıkartmaya falan karşı değilim. Aksine babaannemin “icat çıkarma” lafını çocukluğumdan beri çok duyduğum için inadına “icat çıkarma” gibi bir amacım var hayatta. Her neyse… Ben size bu yazıda ‘pire deneyi’ni anlatacağım.

Bilim adamları bir gün pirelerin ne kadar zıpladığını ölçmek ister. Pirelerin ortalama 50 cm’ye kadar zıpladıklarını tespit ederler. Aynı pireleri 30 cm yüksekliğindeki cam bir kavanozun içine koyarlar. Cam kavanozun altı ısıtılır. Sıcaktan etkilenen pireler zıplar. Pireler her zıpladıklarında kavanozun kapağına çarparlar.

Defalarca kavanoz kapağına çarpan pireler bir süre sonra kapağa çarpmamak için 29 cm’ye kadar sıçrar. Bir süre sonra bilim adamları kavanozun kapağını bilerek açarlar. Ama bir de bakarlar ki pireler hâlâ 29 cm’ye kadar sıçrıyor. Hâlbuki pireler istese 50 cm’ye kadar sıçrayabilirdi; fakat zihinlerinde bir engel vardır. Bingo!

İşte buna psikolojide “öğrenilmiş çaresizlik” adı veriliyor arkadaşlar. Yani pireler “Ben fazla zıplamayayım nasıl olsa kavanozun kapağına çarparım” diyerek kendi potansiyellerini hiçe sayıyor.  

Biz gençler de böyle değil miyiz Allah aşkına? Hayatımıza hep hayali bir kavanoz kapağı koyuyoruz. Zihinlerimizde engelleri kendimiz oluşturuyoruz. Bunu da çok kolay yapıyoruz. Sanki bundan da keyif alıyoruz. Mesela üniversitelerde verdiğim konferanslarda gelen sorulardan yola çıkarak hayatımızdaki en büyük engelin “torpil” olduğunu anlayabiliyorum!

Başarı yolunda birçok engelle karşı karşıya geleceğiz. Zaten Türkiye gibi başarının kıskanıldığı ve gençlerin pek de desteklenmediği bir ülkede milyon kez engel, zorluk, güçlük artık adı her neyse karşımıza o çıkacak. Bir de biz kendi zihinlerimize engel koyarsak işte o zaman kocaman geçmiş olsun!

Ben bunu “içindeki şarkının bitmesine izin vermemek” diye özetliyorum. Hayatta engellerle karşı karşıya gelebiliriz, hata yapmış hatta çuvallamış olabiliriz. Bütün bunlardan ders alarak yolumuza devam etmek sanırım başarının sırlarından biri. Bugün başarılı insanların ortak özelliklerine baktığımızda içlerindeki şarkının bitmesine izin vermemiş olmaları dikkatimizi çekiyor. O bitip tükenmeyen enerji ve heyecan onları var ediyor.  

Kapanışı bir filmin diyaloguyla yapalım. Will Smith’in oynadığı o müthiş film ‘Umudunu Kaybetme’de geçiyor olay. 

Chris (Will Smith) oğlu Christopher’a şöyle diyor: “Birinin sana ‘bir şey yapamazsın’ demesine izin verme, hatta benim bile. Anlaşıldı mı? ’Bir hayalin varsa onu koruman gerek’… İnsanlar bir şey yapamaz ve senin de yapamayacağını söylerler… Bir şey yapmak istiyorsan gidip onu zorla al…”

(Nurettin Özdoğan – 30.11.09)
nurettin@kariyergenc.com