Üniversitelerle iş dünyasının yakınlaşma çabaları, iyi niyetle yola çıkılmış ancak sıkça art niyete maruz kalan bir ilişkiyi gösteriyor.

Üniversitelerle iş dünyasının yakınlaşma çabaları, iyi niyetle yola çıkılmış ancak sıkça art niyete maruz kalan bir ilişkiyi gösteriyor. Sorduğunuzda her iki taraf da bu ilişkinin yürümesini, kısa süre içinde gürbüz gürbüz çocuklar dünyaya gelmesini ve o çocuklar üzerinden para kazanılmasını istiyor. Ama ortaya bu işbirliğinden doğan ve pazarın da beğendiği bir çocuk çıktığında “ bu bebenin babası kim” türünden tartışmalar başlıyor. Sonuçta ürün şirket adına patent alıyor ve üniversite öğrencileri haftalarca süren emeklerinin karşılığını alamamış oluyorlar.

Elbette bu bir genelleme değil. Uzun soluklu –seviyeli- bir ilişki isteyen şirketler ve üniversiteler bu sorunu etik çerçevelerde çözüyorlar. Ancak bu konuda bir düzenleme ihtiyacı top noktaya gelmiş olacak ki, geçtiğimiz yıl üniversitelerde üretilen fikirleri korumak, ortaya çıkan proje ve inovatif çalışmaların fikri haklarını güvence altına almak adına “Teknoloji Transfer Ofisleri”nin kurulması yönünde çalışmalar başladı. ODTÜ öncülerinden oldu bu projenin. Hatta yaz aylarında YÖK üyelerinden Prof. Dr. Durmuş Günay da, aynı sıkıntı nedeniyle üniversitelerde patent ofislerinin kurulacağını açıklamıştı.

Geçtiğimiz hafta İstanbul Teknik Üniversitesi Endüstriyel Tasarım Bölümü son sınıf öğrencileriyle ve Bölüm Başkanı Prof. Dr. Alpay Er’le birlikteydim. Öğrenciler müthiş tasarımlarını anlattılar. Bir kez daha yeni nesle hayran kaldım. Ama asıl çarpıcı bilgileri hocamızdan aldım. Yüzde 90’ı bayan olan bölümdeki her bir öğrenciyi öve öve bitiremedi. Ama bazı çekinceleri vardı: “ Biz yıllardır şirketlerle birlikte projeler üretiyoruz. Burada geliştirilip piyasaya çıkan ürünler var. Ama bazı şirketler bu öğrencilerin fikri haklarını önemsemiyor. Dünyaca ünlü bir elektronik-beyaz eşya şirketiyle çalışma yaptık, projeler geliştirdik, patent konusunda anlaşmamıza rağmen sözlerinde durmadılar.”

Ne yazık ki, bunu bizim şirketlerden biri yapsaydı henüz fikri haklar konusunda yeni yeni bilinçlenen yurdum insanı karşısında daha normal karşılardım. Ama dünyaca ünlü bir şirket böyle bir etik dışı uygulamayı gelip burada, bu öğrencilerin üstünden nasıl yapabiliyor?

Bu hikayelerin sayısı çok fazla. Hükümet Programında Eylem Planı’na alınmasına rağmen, üniversitelerde teknoloji  transferi konusundaki düzenlemeler yavaş yürürlüğe giriyor.

Düşünün 650 kilometrekarelik bir alana sahip olan ve hiçbir doğal kaynağı bulunmayan Singapur’da en çok kullanılan ticari argümanlardan biri üniversitelerdeki ar-ge faaliyetleri. Singapore Science Park’ın kuruluşu 1980’lere dayanıyor. Ülke 2006 yılında gayrisafi milli hasılanın yüzde 3’e yakın bir bölümünü bu işe ayırmış. Devlet destekli sekizden fazla kuruluş bu yatırımlara önderlik ediyor, üstelik her proje maliyetinin yarısı da devlet tarafından ödeniyor.

Ne diyelim, biraz bilinç, biraz etik değerlere bağlılık… Bu öğrencilerin yaratıcılıklarını köreltmeyelim.,.

(Yasemin Salih – 26.10.09)